Τα Σέρρας

Κωνσταντίνου Γρηγόριος ή Ρακιτζής

2011-12-17T08:42:00.001+02:00

Ο μεγαλύτερος ευεργέτης της πόλης των Σερρών, στην οποία και γεννήθηκε. Φημίζονταν για την ανθρωπιά, τιμιότητα, μετριοφροσύνη και φιλοπατρία του. Έχοντας γονείς ενάρετους μα φτωχούς, αναγκάστηκε να διακόψει το σχολείο και να δουλέψει από μικρός εργάτης σε αρτοποιείο. Δουλεύοντας σκληρά και κάνοντας μεγάλες οικονομίες, κατόρθωσε να εξοφλήσει πρώτα τα χρέη του πατέρα του και να γίνει κύριος ενός μικρού ποτοποιείου, που σύντομα, με τη μυστική χρησιμοποίηση για πρώτη φορά στις Σέρρες του ανετόλ, αναδείχτηκε σε μια από τις πιο σημαντικές επιχειρήσεις στα Βαλκάνια.
Προικισμένος με πνεύμα πρακτικό και εμπορικό, άπλωσε τις εργασίες του απ' τις Σέρρες, μεγάλο κέντρο συναλλακτικό της εποχής εκείνης, και στο εμπόριο του γλυκάνισου, του βαμβακιού, του καπνού και άλλων προϊόντων. Με τον τρόπο αυτό και τη γνωστή σε όλους τιμιότητα του, συγκέντρωσε τεράστια περιουσία, που τη διέθεσε ολόκληρη για να ωφελήσει την πατρίδα και το έθνος. Παρ' όλο που οι συνθήκες της ζωής τού στέρησαν τη μόρφωση, αντιλαμβάνεται την ανυπολόγιστη σημασία της για τα δουλωμένα Ελληνόπαιδα και βάζει μοναδικό σκοπό την ενίσχυση της παιδείας, για την εθνική διάπλαση τους.
Έτσι, ζώντας ο ίδιος λιτά και ασκητικά, δαπανά 10.000 χρυσές λίρες για το κτίριο του Κεντρικού Παρθεναγωγείου των Σερρών (1891-1893), που αποκλήθηκε απ' το όνομα του «Γρηγοριάς». Επιστατεί επίσης στην ανέγερση του Δουμπείου Νηπιαγωγείου, για το οποίο πολλά και ο ίδιος διέθεσε, του Ορφανοτροφείου, καθώς και στην ανακαίνιση των ναών Αγίου Νικολάου και Μεγάλων Ταξιαρχών. Ακολούθησαν πολλές άλλες ευεργεσίες, όπως το κτίσιμο αποθηκών καπνού, όπου βρήκαν δουλειά πολλοί Σερραίοι, και τέλος η κληροδοσία ολόκληρης της υπόλοιπης κινητής και ακίνητης περιουσίας του στα εκπαιδευτήρια των Σερρών, που είχαν απ' αυτή ετήσιο πρόσοδο 600 λίρες τουρκικές..
Δεν αρκείτε όμως μονάχα σ' αυτά. Με διάφορες ενέργειες, ταξίδια, επιστολές κλπ. προσπαθεί να κεντρίσει το ενδιαφέρον και των άλλων πλούσιων ομογενών, γύρω απ' τις ανάγκες των σερραϊκών εκπαιδευτηρίων. Για την πολύμορφη αυτή δραστηριότητα ευτύχησε να ονομαστεί, όσο ακόμα ζούσε, μέγας ευεργέτης απ' τους συμπατριώτες του, το δε Ελληνικό Κράτος τον τίμησε με ανώτατο παράσημο. Πέθανε στην Πάτρα και θάφτηκε στις Σέρρες με δαπάνη κοινοτική και ηγεμονικές τιμές. Την κηδεία του ακολούθησαν όλοι οι Σερραίοι, κλείνοντας τα καταστήματα και φορώντας μαύρα περιβραχιόνια.
Σήμερα ένας ταπεινός, μα όμορφος όπως ή ψυχή του, δρόμος των Σερρών, πού φέρνει το όνομα του, μνημονεύει την ευγνωμοσύνη των Σερραίων για τα εξαίρετα και πολλά ευεργετήματα του.

ΠΗΓΗ: ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΣΕΡΡΩΝ

Νικόλαος Σ. Δούμπας (1826-1900)

2011-12-07T08:07:00.000+02:00

Mέγας ευεργέτης των Σερρών, όπου και γεννήθηκε (τέλη επανάστασης 1821). Μέλος της γενιάς των Δούμπα, που ανέδειξε μεγάλους εθνικούς ευεργέτες, αποκτώντας πανελλήνια φήμη. Ο παππούς του Μιχάλης Δούμπας ήταν χρυσοχόος απ' το Μπλάτσι. Ο πατέρας του Στέργιος (1794-1870) υπάλληλος αρχικά στη Βιέννη (1817) έγινε έμπορος βαμβακιού και υφασμάτων, δημιουργώντας έτσι τον «Οίκο Δούμπα», έναν απ' τους ακμαιότερους της Βιέννης. Διετέλεσε επίσης είκοσι πέντε χρόνια πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας Βιέννης και ευεργέτησε το Αρσάκειο Παρθεναγωγείο και το Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Τα δυο παιδιά του απ’ το γάμο με την Αυστριακή Μαρία (πέθανε πρόωρα), ο Μιχάλης (μεγαλύτερος) και ο Νίκος, απόχτησαν την αυστριακή υπηκοότητα. Ένας εγγονός του δε, ο Κων/νος, πήρε τον τίτλο του βαρόνου, έκανε πρεσβευτής (ο τελευταίος) της Αυστροουγγαρίας στην Ουάσιγκτον (αρχές Α' παγκόσμιου πολέμου) και πέθανε το 1946. Ο Μιχάλης, έμπορος στην αρχή, έγινε διευθυντής της Εθνικής Τράπεζας Αυστρίας. Ο Νίκος μετά τις εγκύκλιες σπουδές του στη γενέτειρα, έβγαλε το Πανεπιστήμιο Αθηνών και εγκαταστάθηκε στη Βιέννη, όπου πολιτογραφήθηκε και ασχολήθηκε με την πολιτική. Εξελέγη πολλές φορές βουλευτής της Άνω Αυστριακής Βουλής (Διαίτης), χρημάτισε μυστικοσύμβουλος στην Αυλή του αυτοκράτορα και εισηγητής του προϋπολογισμού των εξωτερικών υποθέσεων της Αυτοκρατορίας. Υπήρξε επίσης ιδρυτής της Λαϊκής Τράπεζας Βιέννης. Φιλότεχνος και φιλόμουσος βοηθούσε και δέχονταν στα ανάκτορα του όλες τις σύγχρονες διασημότητες τού πνεύματος και της τέχνης, όπως τον Γιόχαν Στράους κλπ. Αν και έζησε όμως και έδρασε σαν Αυστριακός πολίτης, δεν αποξενώθηκε απ’ την πατρίδα του και δεν απόβαλε ποτέ την ελληνική συνείδηση. Αγωνίστηκε παράλληλα για την προαγωγή και των ελληνικών συμφερόντων στη Μακεδονία και άλλου. Το 1888 όταν κατέβηκε στην Αθήνα δαπάνησε και διακοσμήθηκε με τοιχογραφίες το πρόστοο του Πανεπιστημίου.

Στις Σέρρες δώρισε κατά καιρούς αυτός και η γυναίκα του Άννα: Για την Ίδρυση και λειτουργία του Δουμπείου Νηπιαγωγείου, οίκημα και χρήματα. Για την ανέγερση εκ βάθρων κτιρίου Αλληλοδιδακτικής σχολής (1835) γρόσια 1000 (μητροπολίτης Φουρτουνιάδης). Για τη στέγαση του πρώτου Παρθεναγωγείου (1853) το οίκημα του Νηπιαγωγείου. Το Παρθεναγωγείο μεταφέρθηκε αργότερα στο οίκημα του νέου Δουμπείου Νηπιαγωγείου, ως που κτίστηκε η «Γρηγοριάδα». Κληροδότησε τέλος 30.000 φράγκα στο Νοσοκομείο Σερρών (1900). Τις ευεργεσίες αυτές προς τα διάφορα εκπαιδευτικά και νοσηλευτικά ιδρύματα των Σερρών συνέχισε ο γιος του Θεόδωρος Δούμπας (;-1880). Παρακολούθησε τα εγκύκλια μαθήματα στις Σέρρες και σπούδασε στη Βιέννη. Μαζί με τη γυναίκα του Νίνα Βράνια (παντρεύτηκαν το 1853), αρσακειάδα, απ’ την Καστοριά, δώρισε στο Νοσοκομείο Σερρών 80 λίρες και φάρμακα. Κατέθεσε επίσης 30.500 γρόσια για τη συντήρηση του απ’ τους τόκους (8-4-1875). Τον ίδιο χρόνο προίκισε με βιβλία τη βιβλιοθήκη της Κοινότητας και το 1877 έδωσε 250 λίρες στα σχολεία και 8.000 φιορίνια για το Δούμπειο Νηπιαγωγείο. Άφησε τέλος με κληροδοσία που κατέθεσε στην ορθόδοξη εκκλησία Αγίου Γεωργίου Βιέννης (1877) στα σχολεία των Σερρών 25.000 φράγκα.

Πηγή: Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών

Όμιλος ΟΡΦΕΑΣ Σερρών

2011-11-30T08:13:00.001+02:00

100 χρόνια από την ίδρυσή του Ιστορικού Ομίλου «Ορφέα» Σερρών Ο όμιλος ΟΡΦΕΑΣ Σερρών ιδρύθηκε στην πόλη μας την 1η Αυγούστου 1905 ως Μουσικογυμναστικός Σύλλογος, αλλά στην πραγματικότητα ως μυστική και ένοπλη οργάνωση. Στην περίοδο του Μακεδονικού αγώνα υπήρξε η ψυχή και το οπλοστάσιο της ελληνικής άμυνας στην περιοχή των Σερρών, αλλά και ορμητήριο πρακτόρων, μαχητών, συνδέσμων και οδηγών. Ενεργούσε κρυφούς και φανερούς εράνους μετέφερε όπλα, μοίραζε πολεμοφόδια, έκρυβε αντάρτες, ενεργούσε σαμποτάζ, εκτελούσε κατασκόπους και προδότες. Η εν γένει δράση του κατευθυνόταν και συντονίζονταν κρυφά από το Ελληνικό Προξενείο των Σερρών. Έδωσε πολλά θύματα στον αγώνα. Η ιστορία του ΟΡΦΕΑ ταυτίζεται με την ιστορία της πόλης των Σερρών στην κρίσιμη εκείνη εποχή. Συγχρόνως με την εθνική του δράση καλλιεργούσε την μουσική, το θέατρο και τον αθλητισμό, πραγματοποιώντας πολιτιστικές και αθλητικές εκδηλώσεις τόσο στο ιδιόκτητό του κτίριο όσο και στο ιδιόκτητό του γυμναστήριο. Σχεδόν αμέσως με την ίδρυση του ΟΡΦΕΑ το 1905 έκτισε και το ιστορικό του κτίριο, μια αίθουσα πολλαπλών χρήσεων. Όταν τέθηκε ο θεμέλιος λίθος του ιστορικού αυτού κτιρίου στα θεμέλιά του τέθηκαν όπλα και σπαθιά της εποχής εκείνης. Στο ιστορικό αυτό κτίριο του ΟΡΦΕΑ στεγάζεται σήμερα το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Σερρών. Το Δ.Σ. του ΟΡΦΕΑ διέθεσε τούτο κατόπιν συμβολικού ενοικίου θέλοντας να συμβάλλει στην πολιτιστική ανάπτυξη της πόλης μας. Το κτίριο αυτό αρχικά ήταν η στέγη και το ορμητήριο των αγωνιστών του Μακεδονικού Αγώνα και το οποίο επί πολλά χρόνια φιλοξενούσε όλες τις πολιτιστικές εκδηλώσεις του ΟΡΦΕΑ αλλά και όλων των πολιτιστικών σωματείων της πόλης, διότι ήταν το μοναδικό κτίριο στην πόλη μας που διέθετε μεγάλη αίθουσα για την πραγματοποίηση τέτοιων εκδηλώσεων. Το ιστορικό αυτό κτίριο του ΟΡΦΕΑ δια της υπ’ αριθμ. ΥΠΠΟ / ΔΙΛΑΠ/ Γ / 2246 / 43011 από 5.8.1994 του Υπουργείου Πολιτισμού χαρακτηρίστηκε ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο διότι είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την κοινωνική και πολιτιστική ζωή της πόλης και τις μνήμες των κατοίκων. Ο ΟΡΦΕΑΣ από της ιδρύσεώς του για 100 χρόνια, έναν αιώνα συμμετείχε στην πολυκύμαντη και ταραγμένη ιστορική διαδρομή της περιοχής μας και των κατοίκων της και κατόρθωσε να εκπληρώσει υποδειγματικά τόσο τον πατριωτικό του σκοπό όσο και τον πολιτιστικό του ρόλο. Σήμερα ο ΟΡΦΕΑΣ συνεχίζει την λειτουργία του με στόχους τους οποίους είχε και από της ιδρύσεώς του. Την μελέτη προστασία και προαγωγή της μουσικής, των γραμμάτων, των καλών τεχνών, των επιστημών και του αθλητισμού και την ανύψωση του πολιτιστικού επιπέδου της πόλης και του νομού μας. Την προβολή και την αξιοποίηση των πολιτιστικών στοιχείων του τόπου μας και την ηθική και υλική συμπαράσταση και ενθάρρυνση προσώπων και φορέων για έργα που έχουν σχέση με τους σκοπούς του ομίλους. Για την υλοποίηση των παραπάνω στόχων λειτουργούν σήμερα τα εξής τμήματα: Μικτή χορωδία με 45 χορωδούς Θεατρική ερασιτεχνική σκηνή Ερασιτεχνική σκηνή κουκλοθεάτρου Τμήμα εκδόσεων και λογοτεχνίας Τμήμα πολιτιστικών εκδηλώσεων Τμήμα κινηματογραφικής λέσχης Αθλητικό παλαιστικό τμήμα Οι εκδηλώσεις σήμερα πραγματοποιούνται στην νέα ιδιόκτητη αίθουσα στο κέντρο της πόλης η οποία διατίθεται και για πολιτιστικές εκδηλώσεις άλλων σωματείων και φορέων της πόλης. Από της ιδρύσεώς του το 1905 και μέχρι σήμερα ο ΟΡΦΕΑΣ πραγματοποίησε πάμπολες πολιτιστικές εκδηλώσεις, όπως συναυλίες με την Μικτή του χορωδία, με την θεατρική ερασιτεχνική σκηνή, το κουκλοθέατρο και με τα άλλα τμήματά του. Το 2005 ο ΟΡΦΕΑΣ θα γιορτάσει τα 100 χρόνια από την ίδρυσή του με την πραγματοποίηση αξιόλογων πολιτιστικών εκδηλώσεων. Θα εκδοθεί πανηγυρικό επετειακό και ιστορικό τεύχος και θα κυκλοφορήσει CD με την ιστορία και τις εκδηλώσεις του ΟΡΦΕΑ από της ιδρύσεώς του μέχρι το τέλος του 2004. Η πορεία του «ΟΡΦΕΑ» μέσα στο χρόνο Βρισκόμαστε στις παραμονές του Μακεδονικού Αγώνα. Ο ελληνισμός δίνει σκληρή μάχη για την απελευθέρωση της Μακεδονίας από τους Τούρκους. Το Ελληνικό Προξενείο Σερρών προσπαθεί μέσα από την ίδρυση σωματείων να περάσει το μήνυμα αυτής της μεγάλης προσπάθειας. Μέσα σ’ αυτό το κλίμα της εθνικής έξαρσης γεννιέται ένα νέο σωματείο, με το όνομα «ΟΜΙΛΟΣ ΟΡΦΕΑΣ ΣΕΡΡΩΝ», που θα παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στις κρίσιμες εκείνες στιγμές του έθνους. Η ιστορική ημέρα είναι η 1 Αυγούστου 1905. Μία ομάδα από 12 νέους Σερραίους, κυρίως επαγγελματίες, με την προτροπή του Ελληνικού Προξενείου Σερρών, συγκεντρώθηκαν στο καφενείο του Βολιώτη και αποφάσισαν να ιδρύσουν σωματείο με το όνομα «ΟΡΦΕΑΣ». Το σωματείο θα είχε εξωτερικά πολιτιστική δραστηριότητα, στην πραγματικότητα όμως θα δρούσε μυστικά για τον Μακεδονικό Αγώνα και το Προξενείο. Το νέο σωματείο θα στεγασθεί σε ένα ενοικιασμένο οίκημα στην συνοικία Ταξιαρχούδι (προς Βορρά, της Παλαιάς Μητρόπολης). Τα πρώτα τμήματα δραστηριότητας θα είναι: Το Γυμναστικό, το Θεατρικό, το Μουσικό (Μπάντα και Χορωδία) και το Κυνηγετικό. Με πρώτο πρόεδρο τον Κικόπουλο Γεώργιο ο «ΟΡΦΕΑΣ» θα αναπτύξει αμέσως μια σημαντική πολιτιστική και εθνική δραστηριότητα. Η πορεία του μέσα στο χρόνο θα αφήσει έντονα τα σημάδια της πολιτιστικής ανάπτυξης στην περιοχή των Σερρών. Η πρώτη κύρια προσφορά του «ΟΡΦΕΑ» ήταν η συμμετοχή του στο Μακεδονικό Αγώνα, σε συνεργασία με το Προξενείο της Ελλάδος στις Σέρρες και ιδιαίτερα με τον Πρόξενο Αντώνιο Σαχτούρη. Τα μέλη του «ΟΡΦΕΑ» ενεργούσαν κρυφούς και φανερούς εράνους, μετέφεραν όπλα και μοίραζαν πολεμοφόδια στις ένοπλες ομάδες. Έκρυβαν μαχητές και κατασκεύαζαν κρυψώνες, διατηρώντας καταλύματα σε διάφορα μέρη της πόλης. Παράλληλα η δραστηριότητα του «ΟΡΦΕΑ» απλώνεται στον πολιτιστικό τομέα. Στις αρχές του 1907 δημιουργείται η Φιλαρμονική του «ΟΡΦΕΑ» και οι συναυλίες που δίνει εντυπωσιάζουν το κοινό, που γεμίζει τις αίθουσες για να τις παρακολουθήσει. Επίσης την εποχή εκείνη κάνει την εμφάνισή του το θεατρικό τμήμα και παρουσιάζει στο κοινό αξιόλογα έργα όπως «η Δάφνη», «ο Αγαπητικός της Βοσκοπούλας», «η Γκόλφω» κ.α. Η μουσική και θεατρική παιδεία αναπτύσσονται σημαντικά. Σταθμός στην ιστορική διαδρομή του «ΟΡΦΕΑ» είναι η ανέγερση του ιδιόκτητου θεάτρου του. Το περίφημο αυτό οικοδόμημα εγκαινιάστηκε στις 27 Ιουλίου 1909 και αποτελεί μέχρι σήμερα «κόσμημα» για την πόλη. Με αφετηρία πλέον την αίθουσα αυτή ο «ΟΡΦΕΑΣ» ξεκινά μια καινούρια πολιτιστική δραστηριότητα που φτάνει μέχρι σήμερα. Πέρασε από πολλές δυσκολίες και ανέστειλε μερικές φορές τις δραστηριότητές τους, (Α και Β παγκόσμιος πόλεμος), χωρίς να πάψει ποτέ να υπάρχει. Στον πολιτισμό αλλά και στον αθλητισμό (ποδόσφαιρο, στίβος, πάλη) έχει να επιδείξει λαμπρά επιτεύγματα. Για τις επιτυχίες αυτές ο «ΟΡΦΕΑΣ» τιμήθηκε από πολλούς φορείς κατά την μακρόχρονη ιστορία του (Χρυσό μετάλλιο της πόλεως των Σερρών το 1955, Βραβεία για το χορωδιακό τμήμα, Χρυσό μετάλλιο από το Υπουργείο Μακεδονίας – Θράκης το 1988 κ.α.) Ένας σημαντικός σταθμός της νεότερης ιστορίας του «ΟΡΦΕΑ» είναι η ανέγερση του νέου κτιρίου, που στεγάζει την αίθουσα εκδηλώσεων και τα γραφεία (1980. Στην νέα αυτή αίθουσα θα συνεχίσει ο «ΟΡΦΕΑΣ» τις διάφορες δραστηριότητές του παράλληλα με τις επιτυχημένες εμφανίσεις του σε διάφορες πόλεις της Ελλάδος. 1905 – 2005: Ένας αιώνας δράσης και προσφοράς. Ένας αιώνας «ΟΡΦΕΑΣ». Ας τον γιορτάσουμε λοιπόν. Νίκος ΚεραμιτσόπουλοςΠηγή: Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών

ΣΕΡΡΕΣ (SERRES)

2011-11-28T07:42:00.003+02:00

ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΑΡΑΚΑΤΣΑΝΩΝ

2011-11-27T08:59:00.000+02:00

Το Λαογραφικό Μουσείο των Σαρακατσάνων στη σημερινή του μορφή είναι αποτέλεσμα συνεχών 25χρονων αγώνων, στη διάρκεια των οποίων πέρασε από διάφορες φάσεις αλλά και πέτυχε τιμητικές διακρίσεις. Τα πρώτα του εγκαίνια έγιναν το 1979, στον πρώτο όροφο ενός παλαιού κτιρίου των Σερρών. Τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1983, η έκθεση επεξετάθη και στον β' όροφο και τα εγκαίνια αυτή τη φορά συνδυάστηκαν με την οργάνωση του α' επιστημονικού συμποσίου με θέμα «Σαρακατσάνοι, ένας ελληνικός νομαδικός κτηνοτροφικός πληθυσμός». Τα πρακτικά του συμποσίου, στο οποίο έγιναν δεκαπέντε ανακοινώσεις, εκδόθηκαν το 1984 σ' έναν τόμο 191 σελίδων.

Το 1984 το Λαογραφικό Μουσείο των Σαρακατσάνων ετιμήθη με το χρυσό μετάλλιο του Ροταριανού Ομίλου Θεσσαλονίκης και το 1987 το «Ευρωπαϊκό Βραβείο του Μουσείου της χρονιάς (Prix du musee de l' Annee) το συμπεριέλαβε και του απένειμε ειδική διάκριση μεταξύ δεκαοχτώ ευρωπαϊκών Μουσείων, πού εκκρίθηκαν ως τα καλύτερα της Ευρώπης, ανάμεσα σε 146 πού είχαν διαγωνισθεί.

Καθώς αύξανε όχι μόνο το ελληνικό αλλά και το διεθνές ενδιαφέρον γι' αυτό το εξειδικευμένο (μονογραφικό θα το χαρακτήριζε η σύγχρονη Μουσειολογία) ελληνικό λαογραφικό Μουσείο, ενώ παράλληλα πλήθαινε και ο αριθμός του υλικού του, άρχισε ένας νέος κύκλος αγώνων και προσπαθειών, ώστε να αποκτηθεί καινούργιο, ιδιόκτητο κτίριο για τη μεταστέγαση του.

Ο αγώνας χάρη στην κατανόηση, το ενδιαφέρον και την ενίσχυση εκ μέρους πολλών παραγόντων και ιδιαίτερα του Υπουργείου Πολιτισμού ευοδώθηκε. Το 1991 άρχισε η ανέγερση του σημερινού κτιρίου σε οικόπεδο πού παραχωρήθηκε από το Ελληνικό Δημόσιο και το 1990 εγκαινιάστηκε το Λαογραφικό Μουσείο των Σαρακατσάνων με νέα εντελώς μορφή.

Το νέο κτίριο αποτελείται από τρία επίπεδα: υπόγειο, ισόγειο και όροφο σε μορφή υπερώου. Στο υπόγειο έχουν διαμορφωθεί χώροι αποθήκευσης του μουσειακού υλικού, βιβλιοθήκη και μικρή αίθουσα εκδηλώσεων και διδασκαλίας σαρακατσάνικων χορών και μουσικής. Στο ισόγειο και τον όροφο κατεβλήθη προσπάθεια να δοθεί, έστω σημειολογικά, η ζωή και η τέχνη των Σαρακατσάνων κατά την τελευταία φάση της νομαδικής ζωής τους, δηλαδή κατά την εποχή του μεσοπολέμου και ως το τέλος της 10ετίας του '40, οπότε ο πόλεμος, η κατοχή και ο εμφύλιος σπαραγμός εξαφάνισαν τα τσελιγκάτα.

Ο χώρος, μικρός σε σχέση με το συγκεντρωμένο υλικό, δεν επέτρεπε να δοθεί σε όλες της τις πτυχές η σαρακατσάνικη τέχνη και ζωή. Έτσι η έκθεση περιορίστηκε στις κυριότερες κι επισημότερες μορφές τους.

Στο ισόγειο τα χορτόπλεκτα καλύβια, με τις διάφορες μορφές και τις ποικίλες χρήσεις, δίνουν μια συμπυκνωμένη εικόνα της ζωής στο τσελιγκάτο. Η λαμπροφορεμένη Σαρακατσάνα με το καταστόλιστο άλογο της, που στέκει πλάι στην «τσιατούρα», παραπέμπει στην ετήσια ανοιξιάτικη πορεία των Σαρακατσάνων, από τα χειμαδιά στα ορεινά. Πλάι το σχολειό με τον δανεισμένο από κάποιο γειτονικό χωριό εξοπλισμό (που το φθινόπωρο επιστρεφόταν στους ιδιοκτήτες του) επισημαίνει την ανάγκη των Σαρακατσάνων για μια έστω στοιχειώδη μάθηση, αφού για να γίνει κάποιος τσέλιγκας, δηλαδή αρχηγός του τσελιγκάτου, έπρεπε να ξέρει γράμματα και αριθμητική. Σε τέτοια σχολεία πήραν τις πρώτες γνώσεις Σαρακατσάνοι που, αργότερα, μετά τη διάλυση των τσελιγκάτων, έγιναν έμποροι, επιχειρηματίες, επιστήμονες και πολιτικοί.

Στο κέντρο της αίθουσας υψώνεται η «μεγάλη καλύβα», ο χώρος της διαμονής, όλη ντυμένη με πολύχρωμα ολοπλούμιστα υφαντά, όπως γινόταν στους γάμους, τα «κουρμπάνια» και γενικά στις γιορτές. Σε μια γωνιά η καλύβα του Βοσκού που στηνόταν στο χώρο της Βοσκής και ο «μπαντζός», δηλαδή το τυροκομείο, μαζί με φωτογραφίες, σχέδια και κείμενα, συμπληρώνουν τη συνοπτική εικόνα μιας ζωής πού χάθηκε ανεπιστρεπτί.

Στον όροφο η έκθεση περιλαμβάνει την τέχνη - κατεξοχήν γυναικεία - των Σαρακατσάνων, δηλαδή την υφαντική, τη φορεσιά και την κεντητική. Η μεγάλη προθήκη της «διαδικασίας της κλωστής», με φωτογραφίες, όργανα, κείμενα κτλ., εικονίζει τις φάσεις της δουλειάς από τον «κούρο» ως τον αργαλειό και το αποτέλεσμα, που είναι κάθε λογής υφαντά, βαμβακερά υφάσματα για διάφορες χρήσεις και λαμπρές πολύχρωμες μάλλινες Βελέντζες. Ακολουθούν προθήκες με εξαρτήματα και κοσμήματα της γυναικείας φορεσιάς, καθώς και σύνολα, ανδρικά και γυναικεία, από διάφορες, τοπικές σαρακατσάνικες ενδυματολογικές παραλλαγές ή ποικιλίες. Εντυπωσιακή είναι η αναπαράσταση της φορεσιάς του Σαρακατσάνου κλέφτη ή αρματολού του 1821.

Τέλος, στις προθήκες τις ενσωματωμένες στο κιγκλίδωμα του ορόφου έχουν εκτεθεί δείγματα της κεντητικής και της πλεκτικής, όπως «παναούλες», κάλτσες και «καπλιές», όλα εξαίρετα δείγματα της αξιοσύνης των Σαρακατσάνων γυναικών.

Πόπη Ζώρα
Διευθύντρια έ.τ. του Μουσείου

Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης

Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα

Στο Μουσείο των Σαρακατσάνων λειτουργεί εκπαιδευτικό πρόγραμμα για παιδιά νηπιαγωγείου και δημοτικού. Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα χωρίζεται σε δύο ενότητες:

1- ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ
ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΤΗΣ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΗΣ ΖΩΗΣ
Στην πρώτη επίσκεψη τα παιδιά αφού δουν το χώρο του μουσείου και παρατηρήσουν μόνα τους τα εκθέματα του κάτω ορόφου (καλύβα, τσατούρα, σχολείο, τυροκομείο) κάθονται σε κύκλο. Εκεί μαζί με την υπεύθυνη του προγράμματος γίνεται η πρώτη επαφή των παιδιών με τους Σαρακατσάνους με το παιχνίδι του τσέλιγκα. Τα παιδιά μέσα από ερωτήσεις και απαντήσεις μαθαίνουν για την κτηνοτροφική ζωή . Μετά την επίσκεψη μπορούν να πάρουν ένα φυλλάδιο για μια εργασία στο σχολείο (κατασκευή καλύβας).

2-ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΝΟΤΗΤΑ
ΑΡΓΑΛΕΙΟΣ ΚΑΙ ΚΕΝΤΙΔΙΑ
Στην δεύτερη ενότητα τα παιδιά θα επισκεφθούν το δεύτερο όροφο του μουσείου. Στην ώρα της επίσκεψης μπορούν να επιλέξουν μία από τις τρεις δραστηριότητες:

Α -Σχέδια και σχήματα από αντικείμενα λαϊκής τέχνης.

Τα παιδιά μπορούν αφού διαλέξουν έναν άντρα ή μια γυναίκα να κάνουν χαρτοκοπτική και να βάψουν με διάφορα χρώματα τα κομμάτια της Σαρακατσάνικης φορεσιάς.

Β -Ελάτε να ντυθούμε Σαρακατσάνοι
Δύο παιδιά ένα αγόρι και ένα κορίτσι ντύνονται με σαρακατσάνικα ρούχα. Τα υπόλοιπα παρακολουθούν και συγχρόνως βοηθούν τα δύο παιδιά να ντυθούν. Έτσι γνωρίζουν την παραδοσιακή φορεσιά, συζητούν για τα σχέδια, τα χρώματα και τα υλικά που είναι φτιαγμένη. Αφού τελειώσει το ντύσιμο τα παιδιά παίρνουν φυλλάδια με την ανδρική ή τη γυναικεία φορεσιά για να τα βάψουν στο μουσείο ή στο σχολείο.

Γ -Τεχνική της υφαντικής.
Στην αίθουσα του αργαλειού υπάρχουν τελάρα όπου τα παιδιά μπορούν να υφάνουν ένα μικρό κομμάτι ύφασμα. Επιπλέον βλέπουν πως γινόταν η κατεργασία του μαλλιού και γνωρίζουν τα διάφορα εργαλεία που χρησιμοποιούσαν οι Σαρακατσάνοι (ρόκα, σαΐτα, αδράχτι, λανάρι, σφοντύλι).
Το πρόγραμμα αυτό δοκιμάστηκε πειραματικά σε κάποια σχολεία και κρίναμε με την βοήθεια των δασκάλων πως είναι απαραίτητο για να πραγματοποιηθεί να γίνουν δύο επισκέψεις. Η κάθε επίσκεψη θα κρατάει περίπου μία ώρα. Εάν δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν την ίδια χρονιά και οι δύο επισκέψεις, μπορούν να γίνουν σε δύο διαδοχικές χρονιές.

Σας στέλνουμε ενδεικτικές δραστηριότητες από το πρόγραμμα. Εάν θέλετε κάποιες από αυτές τις δραστηριότητες να τις χρησιμοποιήσετε στο σχολείο ή να ενημερώσετε τα παιδιά για το πρόγραμμα του Μουσείου, μπορούμε να σας στείλουμε έντυπο υλικό.
Για τις επισκέψεις των μαθητών στο Μουσείο ή για την ενημέρωση των εκπαιδευτικών πάνω στα προγράμματα αυτά, μπορείτε να απευθύνεστε στην υπεύθυνη του προγράμματος Κυρία Τσιαούση Αλεξάνδρα στο τηλ. 2321 0 62 528.
Το Μουσείο λειτουργεί καθημερινά από τις 8.30 π.μ. έως τις 2.30 μ.μ. εκτός Δευτέρας.

ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
Εκπαιδευτικός Μουσειολόγος
Κα Τζίνα Κούτσικα.

Το όρος Κερκίνη ή Μπέλες

2011-11-26T09:45:00.000+02:00

Το όρος Κερκίνη ή Μπέλες είναι ένα μακρόστενο βουνό που σχηματίζει μια απότομη κορυφογραμμή κατά μήκος των συνόρων της Ελλάδας με τη Βουλγαρία και τη FYROM. Αυτή είναι η διαχωριστική γραμμή που ορίζει τα σύνορα μας. Το νότιο μέρος του βουνού ανήκει στη χώρα μας, το βορειοανατολικό στη Βουλγαρία και το βορειοδυτικό στα Σκόπια. Τα σύνορα των τριών χωρών συμπίπτουν στο Τριεθνές, σε υψόμετρο 1.883.

Το βουνό με το όνομα Κερκίνη είναι γνωστό από την αρχαιότητα και κατά τον Θουκυδίδη ήταν ακατοίκητο. Η ονομασία Μπέλες έχει προέλευση σλαβική και σημαίνει λευκό.

Το βουνό γενικά θεωρείται δύσβατο, διότι οι περισσότερες πλαγιές έχουν κλίσεις πολύ απότομες Η απουσία βραχωδών σχηματισμών έχει αποτέλεσμα τη δασοκάλυψη του βουνού κυρίως στη μεσαία και κατώτερη ζώνη από πλατάνια, καστανιές και βελανιδιές Στα ψηλότερα συναντώνται πυκνά δάση πεύκων, οξιάς και σημύδας.

Οι ψηλές κορυφές του είναι γυμνές με ελάχιστο πράσινα Το βουνό αποτελεί σημαντικό βιότοπο και έχει προταθεί να κηρυχθεί Εθνικός Δρυμός. Έχει πολύ σημαντική ορνιθοπανίδα. Σπάνια είδη πουλιών που έχουν επισημανθεί στην περιοχή είναι ο μαυροπελαργός, ο σφηκιάρης, το σαΐνι, ο κρυαγαετός, ο χρυσαετός και περιστασιακά ο θαλασσαετός, ο οπιζαετός και το όρνιο.

Από τα θηλαστικά είναι γνωστό ότι υπάρχουν στην περιοχή λύκοι, αλεπούδες κουνάβια, σκίουροι, λαγοί και αγριογούρουνα.

Φαίνεται πως το βουνό αυτό κρύβει ακόμη πολλές εκπλήξεις κυρίως σε ό,τι αφορά τα αμφίβια, τα ερπετά, τα μικροθηλαστικά και τα ασπόνδυλα.

Στη χλωρίδα παρατηρεί κανείς σπάνια τοπικά ενδημικά είδη ή ενδημικά της Βαλκανικής με περιορισμένη εξάπλωση στην Κερκίνη και τη γύρω περιοχή του Μπέλες, που σπάνια συναντώνται στην Ελλάδα.

Για τις κορυφές του βουνού μπορούμε να πάμε με το αυτοκίνητο μέχρι τα χωριά του δήμου Ροδόπολης, δυτικά μέχρι το όμορφο χωριό της Μακρινίτσας και ανατολικά μέχρι τα Άνω Πορόια, το γραφικό κεφαλοχώρι που είναι πνιγμένο μέσα στη βλάστηση και τα νερά, αφού είναι κτισμένο κυριολεκτικά στις παρυφές του Μπέλες, ακριβώς πάνω από τη λίμνη της Κερκίνης. Μετά θα ακολουθήσουμε τους δασικούς δρόμους και τα μονοπάτια. Το αυτοκίνητο πρέπει να είναι ψηλό ή 4x4 για να ανταπεξέλθει στους δύσβατους χωματόδρομους.

Την πρώτη μέρα πήραμε το δρόμο για το Μπέλες προς τα δυτικά, πάνω από το χωριό της Μακρινίτσας.

Οι χωματόδρομοι είναι ακόμη στρωμένοι από τα χρυσαφένια φύλλα των δέντρων. Το χιόνι έχει στολίσει τις ψηλές κορυφές και τις πλαγιές τους. Άφθονα νερά τρέχουν σε μικρά ρυάκια ανάμεσα στους γυμνούς κορμούς των δέντρων και τα χρυσοκίτρινα φύλλα. Ο ποταμός Τίμηκας, που αποτελεί το φυσικό σύνορο των νομών Κιλκίς και Σερρών, κυλάει ανάμεσα στα δέντρα

Ακολουθούμε το χωματόδρομο που τέμνει εγκάρσια το Μπέλες. Είναι το βασίλειο των δέντρων. Προχωράμε ανάμεσα σε πυκνά δάση. Πλατάνια, βελανιδιές, καστανιές, έλατα, σφενδάμια, όμορφοι θάμνοι φύονται στη δασωμένη αυτή πλαγιά του Μπέλες. Βρισκόμαστε νοητά κάτω από την κορυφή του Τριεθνούς. Στη γυμνή πλαγιά υπάρχει μια δασωμένη περιοχή. Με τον τηλεφακό ξεχωρίζουν τρεις σημαίες. Η περιοχή ονομάζεται Μικρό Λιβάδι και είναι περιοχή εκτροφής αγριόχοιρων.

Ο δρόμος στενεύει επικίνδυνα στην πλαγιά και γίνεται αθέατος κάτω από το πυκνό στρώμα των φύλλων.

Στη μικρή κοιλάδα ανάμεσα στα πλατάνια και τις βελανιδιές κυλάει ο ποταμός Γεράλια. Η ομορφιά του τόπου κόβει την ανάσα καθώς το φως του Ήλιου φωτίζει κάθε δέντρο ξεχωριστά και εμφανίζει αθέατα ξωτικά, δρυάδες και νεράιδες που αιώνες κατοικούν εδώ.

Στην πλαγιά, η αιωνόβια δρυς. Ο κορμός της σαν σώμα γυναίκας, αιώνιας νύμφης δρυάδας. Τα χέρια της και τα μαλλιά της, απλωμένα προς τον ουρανό, αποκαλύπτονται και εκτίθενται μέσα στο χειμώνα και το εκθαμβωτικό φως του Ήλιου.

Ακολουθούμε το δρόμο του νερού. Η διασταύρωση πολλών ρευμάτων δημιουργεί το ποτάμι βαθύ Ρέμα. Ο άνθρωπος έφτιαξε στην κοίτη του ποταμού την τεχνητή λίμνη του Γούναρη. Εδώ αντανακλάται ναρκισσιστικά η χιονισμένη ακίνητη φιγούρα του Μπέλες.

Ο Ήλιος χαμηλώνει, πέφτει το φως και κάνει κρύο. Στο δρόμο της επιστροφής προς τα Άνω Πορόια καθώς νυχτώνει έχει καταλάβει το νου μου η εικόνα και η αίσθηση της δρυός.

Η επόμενη μέρα ξημερώνει με συννεφιά. Υγρασία και σύννεφα απλώνονται και κάνουν θαμπή την ατμόσφαιρα πάνω από τα κεραμίδια των σπιτιών του χωριού και πάνω από τη λίμνη της Κερκίνης.

Ατενίζουμε τη χιονισμένη βουνοκορφή του Μπέλες που δεσπόζει πάνω από το χωριό και μας δελεάζει. Το Μπέλες μοιάζει να είναι ο ελκυστικότερος ορεινός προορισμός.

Διασχίζουμε το χωριό ανατολικά και αρχίζουμε να ανηφορίζουμε στο βουνό. Δεξιά η λίμνη κρύβεται μέσα στα σύννεφα και την πάχνη του πρωινού. Ο Ήλιος ξεπροβάλλει χλομός και αχνά φωτίζει τα Άνω Πορόια, που αρχίζουν σιγά σιγά να ξυπνούν. Στο βάθος απλώνεται ο κάμπος της Ροδόπολης, με τα χωριά μόλις να ξεχωρίζουν μέσα στην πρωινή ομίχλη.

Φτάνουμε στο πρώτο στρατιωτικό φυλάκιο. Ο σκοπός αναγνωρίζει το συνοδό μας, σηκώνει την μπάρα και αρχίζουμε την εξερεύνηση της ανατολικής πλευράς του Μπέλες.

Σε μια στροφή του δρόμου αποκαλύπτεται η βραχώδης κορυφογραμμή του βουνού. Η πλαγιά είναι κατάφυτη από ένα πυκνό δάσος με σημύδες Το θέαμα είναι απερίγραπτο. Οι λευκές λεπτές φιγούρες τους ορθώνονται η μία δίπλα στην άλλη. Κάθετες λευκές γραμμές μέσα σε καφετιές χρυσοκίτρινες και γκρίζες αποχρώσεις Κάθε χρώμα ένα επίπεδο.

Ψηλότερα συναντάμε το πρώτο δάσος οξιάς σκαρφαλωμένο πάνω στην πλαγιά του βουνού με φόντο το γαλάζιο ουρανό. Ένα ζευγάρι σκίουροι μας κοιτούν έκπληκτοι από τα κλαδιά των δέντρων. Όλη η πλαγιά είναι ντυμένη με τα πεσμένα χρυσοκίτρινα φύλλα, που φωτίζονται πλάγια από το αδύναμο φως του Ήλιου. Μεγάλα βραχώδη φαράγγια ανοίγονται μπροστά μας και μας κόβουν την ανάσα.

Οι πρώτες σημύδες εμφανίζονται ακριβώς μπροστά μας. Μοιάζουν με μικρές χορεύτριες κλασικού μπαλέτου που χορεύοντας το 'σκασαν μέσα από το δάσος με τις οξιές.

Συννεφιάζει. Καθώς ανεβαίνουμε, το χιόνι πυκνώνει. Παίρνουμε το δρόμο προς τα δυτικά. Είμαστε ήδη στα 1.100 υψόμετρο, στην κοιλάδα Μαβί Γκιόλ, που στα τουρκικά σημαίνει μοβ νερό. Η κοιλάδα πήρε το όνομα της από τη λίμνη που υπήρχε παλιά στο σημερινό ρέμα. Ο κάμπος της κοιλάδας είναι σκεπασμένος από μαλακό χιόνι και μπροστά από το δάσος με τα σκλήθρα και τις οξιές ξεχωρίζουν οι καταπράσινες γεμάτες φιγούρες των μικρών κέδρων.

Πάνω από την κοιλάδα ένα βραχώδες αέτωμα στη κορυφογραμμή του Μπέλες μοιάζει σαν διάδρομος απογείωσης. Η κορυφή αυτή ονομάζεται Καρτάλι από τα αρπακτικά πουλιά που οι ντόπιοι τα ονομάζουν καρτάλια και φτιάχνουν τη φωλιά τους εδώ ψηλά, πάνω στο βράχο. Το αέτωμα του βράχου ήταν πολύ μεγαλύτερο, αλλά γκρεμίστηκε γύρω στο 1970.

Η παράδοση λέει ότι τα κορίτσια από τα Άνω Πορόια ανέβαιναν εδώ πάνω κάθε Μεγάλη Πέμπτη για να μαζέψουν αγριολούλουδα για τον Επιτάφιο. Ξεκινούσαν πρωί πρωί από το χωριό και γέμιζαν τα καλάθια τους με τα σπάνια αγριολούλουδα που έκοβαν εδώ πάνω. Κάποια Μεγάλη Πέμπτη ένα κορίτσι γλίστρησε, έπεσε στον γκρεμό και σκοτώθηκε. Από τότε ούτε τα κορίτσια ούτε κανείς άλλος ανεβαίνει πάνω στο βράχο, που έχει γίνει αποκλειστικά το καταφύγιο και το ορμητήριο των αρπακτικών. Σήμερα, στην πλαγιά κάτω από τις φωλιές των πουλιών, κυριολεκτικά σκαρφαλωμένο πάνω στα βράχια, φύεται ένα σπάνιο είδος ελάτου, που ενδημεί στο Μπέλες και ονομάζεται ίταμος.

Αφήνουμε πίσω την κοιλάδα Μαβί Γκιόλ και τραβάμε προς τα ανατολικά. Καθώς ανεβαίνουμε το χιόνι πυκνώνει. Μπαίνουμε σ' ένα κατάλευκο οροπέδιο. Είναι το «Κουρί Γκιόλ» (ονομασία τουρκική που σημαίνει ξερή λίμνη). Σ' αυτό το οροπέδιο τα παλιότερα χρόνια οι κάτοικοι των Ποροΐων έφτιαχναν τις στάνες τους. Μια δενδροστοιχία από μαύρα σκλήθρα υψώνεται στο λευκό τοπίο.

Ο οδηγός μας κατεβάζει το τζιπ σε μια απότομη πλαγιά. Περπατάμε με το χιόνι να φτάνει στη μέση της γάμπας Κάτω από τις οξιές, χτισμένη με κορμούς δέντρων, είναι η είσοδος του ενός από τα δύο νοσοκομεία που έφτιαξε ο Μεταξάς στα σύνορα, για τους Έλληνες στρατιώτες στο Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Στην οροθετική γραμμή του Μπέλες κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών και των δύο Παγκοσμίων πολέμων έγιναν σκληρές αιματηρές μάχες και εξοντωτικές πολεμικές αναμετρήσεις.

Συνεχίζοντας στο χιονισμένο δρόμο περνάμε μέσα από ένα μικρό δάσος μαύρης πεύκης. Όλη αυτή η περιοχή ονομάζεται Ομορφοπλαγιά. Αλήθεια, πώς αλλιώς θα μπορούσαν να την ονομάσουν;

Αριστερά, πάνω από τη χιονισμένη πλαγιά, ανάμεσα στις χιονισμένες οξιές κυλούν μικρά ποτάμια. Όλα είναι παραμυθένια. Ένας μικρός καταρράκτης ξεπηδάει μέσα από τα βράχια, χύνεται ανάμεσα από τα κλαδιά των δένδρων και στολίζει με παγωμένους κρυστάλλους τα χαμόκλαδα. Εικόνες που ομορφαίνουν την ψυχή του ανθρώπου.

Πλησιάζουμε το δεύτερο ενεργό φυλάκιο της Ομορφοπλαγιάς στα 1.335 υψόμετρο. Από το πλάτωμα η θέα είναι θαυμάσια. Νοτιοδυτικά διαγράφεται η υγρή σφαιρική κοιλότητα της λίμνης της Δοϊράνης. Στα δυτικά η φιγούρα του χιονισμένου Καϊμακτσαλάν, νοτιότερα τα Πιερία και η Όσσα πίσω από τα σύννεφα

Η μέρα γίνεται μουντή. Προχωρώντας βορειότερα, ο δρόμος προς το «1777», το εγκαταλειμμένο φυλάκιο που πήρε την ονομασία του από το υψόμετρο του, δυσκολεύει. Το τζιπ περνάει μια ανηφοριά χιονιού με την τέταρτη προσπάθεια. Στην τελευταία στροφή σταματάει.

Συνεχίζουμε με τα πόδια. Φυσάει ένας παγωμένος αέρας. Χαμηλότερα ξεχωρίζει η μαύρη πεύκη. Εδώ, πάνω από τις τελευταίες ζώνες βλάστησης, το τοπίο είναι γυμνό. Το βλέμμα αγκαλιάζει και τις δυο λίμνες. Δυτικά τη λίμνη της Δοϊράνης μαζί με τις κορυφές του Καϊμακτσαλάν, του Ολύμπου και της Όσσας και νοτιοανατολικά τη λίμνη της Κερκίνης και τις κορυφές του Φαλακρού και του Παγγαίου.

Απέναντι από τις κατοικίες των Ολύμπιων θεών, πιο πάνω από τα σύννεφα, εδώ πάνω που πετάνε οι αετοί

Στην επιστροφή στο δρόμο του δάσους της μαύρης πεύκης, πάνω στο παρθένο χιόνι, διακρίνονται ίχνη μικρών ζώων. Ο οδηγός μας σκύβει και μας λέει: «Αυτό εδώ είναι αλεπού και αυτός τυφλοπόντικας. Το μικρότερο σημάδι είναι η ουρά του που τη σέρνει...». Η επιβίωση. Αφήνουμε πίσω αυτά τα ελεύθερα πλάσματα να ζήσουν στο βασίλειο τους ανενόχλητα από την παρουσία μας.

- Ευχαριστούμε θερμά το δήμαρχο και τον αντιδήμαρχο του δήμου Ροδόπολης και τους Λάκη Παπαδόπουλο και Νίκο Βαρκά που μας οδήγησαν και μας συντρόφεψαν σ' αυτό το οδοιπορικό.

Περιοδικό γεωτρόπιο

Τεύχος 207, 27 Μαρτίου 2004

Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών

Αναστάσιος Πολυζωΐδης

2011-11-25T07:52:00.000+02:00

Όταν βρεθεί κανείς στην όμορφη πόλη των Σερρών και περπατήσει απ’ τη μεριά της κεντρικής πλατείας (ΠΛΑΤΕΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ) στην κεντρική οδό όπου το νεοκλασικό κτίριο της Νομαρχίας, προχωρώντας λίγο πιο κάτω απ’ αυτό το κτίριο, θα δει στην άλλη πλευρά του δρόμου το νεοκλασικό κτίριο των Δικαστηρίων. Στα δεξιά του δικαστικού κτιρίου και μέσα σε μικρό πάρκο θα δει τη μαρμάρινη προτομή του Αναστασίου Πολυζωΐδη. Γράφει στην προτομή: ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΠΟΛΥΖΩΙΔΗΣ 1802 - 1873 ΤΟ ΣΥΜΒΟΛΟ ΤΗΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ.

Διαβάζει ακόμα κανείς στην προτομή, ότι στήθηκε στο έτος 1984, δηλαδή 150 χρόνια απ’ την πολύκροτη δίκη του Θ. Κολοκοτρώνη και άλλων αγωνιστών, στην οποία συμμετείχε ο Πολυζωΐδης ως Πρόεδρος του δικαστηρίου. Στη δίκη αυτή θ’ αναφερθούμε με περισσότερα λόγια πιο παρακάτω.

Σε κάποιο σημείο της προτομής διακρίνεται το όνομα ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ, που είναι ο δημιουργός του έργου και πρόκειται για ένα φημισμένο σύγχρονο γλύπτη και αρχιτέκτονα.

Το έργο έγινε με δαπάνη του Δικηγορικού Συλλόγου Σερρών, για να τιμηθεί ο Αναστ. Πολυζωΐδης, ως δικαστής ΣΥΜΒΟΛΟ ΤΗΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ, ένας απ’ τους εξέχοντες Έλληνες ως προς την προσφορά στο έθνος και στο λαό, τέκνο της πόλης του Μελενίκου, που ήταν μια πόλη της ευρύτερης περιοχής των Σερρών.

Ο Αναστάσιος Πολυζωΐδης ήταν έντιμος και φλογερός πατριώτης. Υπήρξε διακεκριμένος νομικός, πολιτικός και λόγιος. Ήταν πολύ μεγάλη η προσφορά του στο αγωνιζόμενο έθνος, στο συγκροτούμενο ελληνικό κράτος και στον ελληνικό λαό, όπως θα φανεί απ’ αυτά που θ’ αναφέρουμε σ’ αυτή την εργασία.

Να όμως που παρόλη τη μεγάλη αξία του και τη σημαντικότατη προσφορά του, είναι άγνωστος ή πολύ λίγο γνωστός ακόμα και στους πλείστους από εμάς τους νεοέλληνες, που έχουμε λάβει δευτεροβάθμια ή και παραπέρα εκπαίδευση.

Ας μην επεκταθούμε στο πώς και γιατί συμβαίνει αυτό. Το αντιλαμβάνονται, εξ άλλου, λιγότερο ή περισσότερο, οι αναγνώστες.

Ο Πολυζωΐδης γεννήθηκε το 1802 στην ελληνική πόλη Μελένικο της βορειοανατολικής Μακεδονίας. Η πόλη και η περιοχή αυτή ανήκει από το 1913 στο κράτος της Βουλγαρίας. Αξίζει ν’ αναφέρουμε κάτι παραπάνω για την πόλη αυτή.

Το Μελένικο αναφέρεται στην ιστορία απ’ τα βυζαντινά χρόνια (απ’ το 12ο αιώνα).

Είναι χτισμένο στις πλαγιές του όρους που ονομάζεται ‘Ορβηλος και σε μέρος της κοιλάδας που διασχίζει ο Μελενικιώτικος, παραπόταμος του Στρυμόνα. Βρίσκεται 70 χιλιομ. περίπου βορειοδυτικά της πόλης των Σερρών και 140 χιλιομ. περίπου νοτιοδυτικά της Φιλιππούπολης.

Επί τουρκοκρατίας το Μελένικο ήταν εστία ελληνισμού. Ήταν έδρα Μητρόπολης και είχε αρκετές βυζαντινές εκκλησίες. Ιδιαίτερη ήταν η ακμή της πόλης στο 19ο αιώνα και στις αρχές του 20ου αιώνα μέχρι το 1913. Είχε φημισμένα σχολεία πρώτης και δεύτερης βαθμίδας, εφάμιλλα με τα σχολεία που είχε η πόλη των Σερρών, η Θεσσαλονίκη, το Μοναστήρι (“Μπιτόλια”) και η Κοζάνη, σχολεία με μεγάλα, γερά και όμορφα νεοκλασικά κτίρια και με πολύ άξιους δασκάλους. Είχε μουσική μπάντα, μορφωτικούς και κοινωνικούς συλλόγους. Είχε τοπική βιομηχανία, βιοτεχνία και εμπόριο. Έβγαζε πολλά και καλά κρασιά.

Το 1913 (στη δεύτερη φάση των Βαλκανικών Πολέμων του 1912 - 13) το Μελένικο ελευθερώθηκε απ’ τον ελληνικό στρατό, αλλά με τη συνθήκη ειρήνης περιήλθε στην ηττηθείσα Βουλγαρία. Οι κάτοικοι εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα. Οι περισσότεροι εγκαταστάθηκαν στο Σιδηρόκαστρο Σερρών και στην περιοχή του. Η μητρόπολη μεταφέρθηκε στο Σιδηρόκαστρο.

Ο Πολυζωΐδης έλαβε γενική μόρφωση στα σχολεία του Μελενίκου.

Σε πολύ νεαρή ηλικία πήγε στην Ευρώπη για ανώτερες σπουδές. Σπούδασε νομικά και ιστορία στο Πανεπιστή,ιο της Γοτίνγκης (Γκαίτινγκεν), στη Βιέννη και στο Βερολίνο.

Διέκοψε τις σπουδές του στο Βερολίνο το 1821, όταν είχε αρχίσει η Ελλην. Επανάσταση και κατέβηκε στην Ελλάδα.

Έλαβε μέρος στην Α’ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου (τέλη του 1821 0- αρχές του 1822). Αν και νεότατος τότε (μόλις 20 ετών), υπήρξε ο κύριος συντάκτης του Συντάγματος και συνέταξε σχεδόν εξ ολοκλήρου την περίφημη Διακήρυξη του 1822, με την οποία επιδιωκόταν να δειχτεί στην απολυταρχική Ευρώπη, ότι ο πόλεμος των Ελλήνων ήταν εθνικός και ιερός, έξω από δημαγωγικότητες και ιδιοτελείς αρχές. Έγινε τότε γραμματέας του εκτελεστικού (υπουργικού) συμβουλίου με Πρόεδρο τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο.

Κατά την πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον Πολυζωΐδη πήγε στο Λονδίνο και πέτυχε να συνάψει δάνειο για τους πολιορκούμενους. Ο ίδιος συμμετείχε στην τελευταία φάση της πολιορκίας του Μεσολογγιού και στην Έξοδο.

Ο Πολυζωΐδης είναι εκείνος, που, μετά την ηρωική Έξοδο του Μεσολογγίου και την καταστροφή του, σε μια επίσημη ομιλία του στο Ναύπλιο παρουσία και αρκετών αγωνιστών που σώθηκαν στην Έξοδο, - ήταν και δεινός ρήτορας - ονόμασε το Μεσολόγγι “ΙΕΡΑΝ ΠΟΛΙΝ”, ονομασία που επεκράτησε.

Το 1827 πήρε μέρος ως εκλεγμένος πληρεξούσιος στην Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας.

Το 1828 πήγε στο Παρίσι και συμπλήρωσε τις σπουδές του. Όταν τελείωσε, επέστρεψε στην Ελλάδα. Κυβερνήτης ήταν ο Ιωάννης Καποδίστριας, που προσπαθούσε να νοικοκυρέψει το νέο ελληνικό κράτος. Ο Πολυζωΐδης προσχώρησε στην αντιπολιτευτική παράταξη των φιλελευθέρων συνταγματικών. Για ένα διάστημα εξέδιδε στην Ύδρα την εφημερίδα “Απόλλων”, η οποία κατασχέθηκε.

Αργότερα (1832) η βαυαρική Αντιβασιλεία τον διόρισε πρόεδρο στο πενταμελές δικαστήριο (Πρωτοδικείο) του Ναυπλίου. Επειδή όμως αρνήθηκε να υπογράψει μαζί με το δικαστή Γ. Τερτσέτη την απόφαση καταδίκης εις θάνατον “επί εσχάτη προδοσία” του Θ. Κολοκοτρώνη, του Δ. Πλαπούτα, του Κίτσου Τζαβέλλα και άλλων γενναίων αγωνιστών, καταδιώχτηκε και φυλακίστηκε. Όταν ενηλικιώθηκε ο Όθων (20 Μαΐου 1835) και ανέλαβε τη βασιλεία, οι αγωνιστές έλαβαν χάρη(...!!!), ελευθερώθηκαν και παρασημοφορήθηκαν. Ο Αναστάσιος Πολυζωΐδης διορίστηκε Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου και Σύμβουλος Επικρατείας.

Το 1837 (νέος 35 ετών), διορίστηκε Υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Εσωτερικών. Ως αρμόδιος Υπουργός, συνέβαλε τα μέγιστα στην οργάνωση και λειτουργία του πρώτου πανεπιστημίου του ελεύθερου ελληνικού κράτους με τη σύνταξη των Διαταγμάτων “Περί συστάσεως του Πανεπιστημίου” και “Περί προσωρινού κανονισμού του Πανεπιστημίου”.

Μετά την εκθρόνιση του Όθωνα (1862), διορίστηκε Νομάρχης Αττικοβοιωτίας και αργότερα αποτραβήχτηκε απ’ τη δημόσια ζωή. Πέθανε στην Αθήνα το 1873.

Εκτός από το Σύνταγμα του 1822 του οποίου υπήρξε ο κύριος συντάκτης και τη Διακήρυξη του 1822, την οποία συνέταξε σχεδόν εξ ολοκλήρου, άλλα έργα του είναι:

“Σύντομος πραγματεία περί των ειρηνοποιών και ορκωτών κριτών της Αγγλίας”, “Γεωγραφικά”, “Ελληνικά”, “Νεοελληνικά” και “Γενική Ιστορία”.

Ο Αναστάσιος Πολυζωΐδης ως Πρόεδρος του δικαστηρίου στη δίκη του Θ. Κολοκοτρώνη και των λοιπών αγωνιστών

Ο Θεοδ. Κολοκοτρώνης, ο Δημ. Πλαπούτας και ο Κίτσος Τζαβέλλας μαζί με μερικούς άλλους ηρωικούς αγωνιστές συνελήφθησαν το Σεπτέμβριο του 1834 ως δήθεν ύποπτοι συνωμοσίας κατά της βαυαρικής Αντιβασιλείας και κλείστηκαν για εννιά μήνες στις φυλακές της Ακροναυπλίας.

Το κατηγορητήριο όριζε να δικαστούν στις 25 Μαΐου 1834 “επί εσχάτη προδοσία”, πράγμα που επέσυρε την επιβολή της ποινής του θανάτου.

Η πολύκροτη δίκη άρχισε με καθεστώς στρατιωτικού νόμου, που είχε επιβληθεί από τη νύχτα της σύλληψης των αγωνιστών. Παρουσιάζονται εγκάθετοι ψευδομάρτυρες, για να βοηθήσουν στη λήψη της εκ των προτέρων παρμένης απόφασης. Να όμως που παρουσιάζονται σοβαρά και απροσδόκητα εμπόδια στο δρόμο της διατεταγμένης δικαιοσύνης. Ο Μακεδόνας Αναστάσιος Πολυζωΐδης (μόλις 32 ετών) Πρόεδρος του Δικαστηρίου και ο κατά δύο χρόνια μεγαλύτερός του Ζακύνθιος Γεώργιος Τερτσέτης (δικαστικός και λόγιος, 1800 - 1874) αρνούνται να συμπράξουν στο ανοσιούργημα της βαυαρικής Αντιβασιλείας και των εντόπιων υπηρετών της.

Αναμφίβολα έχει αξία και ηθική βαρύτητα η γενναία στάση του δικαστή Γ. Τερτσέτη. Σίγουρα όμως έχει αυξημένη αξία και ηθική βαρύτητα η γενναία στάση του Αναστ. Πολυζωίδη, επειδή: α) Ο Πολυζωΐδης είναι Πρόεδρος του δικαστηρίου και ο Τερτσέτης απλός δικαστής και β) Ο Τερτσέτης έχει στενές σχέσεις με το δικαζόμενο κορυφαίο αγωνιστή Θ. Κολοκοτρώνη, αφού γράφει τα απομνημονεύματά του “Διήγησις συμβάντων της ελληνικής φυλής” κατά τις αφηγήσεις του Γέρου του Μωριά.

Οι χωροφύλακες του καθεστώτος με βρισιές και λασπολογίες και με προτεταμένη τη λόγχη προς τον Πρόεδρο του Δικαστηρίου, τον βιάζουν να υπογράψει τη θανατική καταδίκη των αγωνιστών. Η απάντηση του Πολυζωΐδη είναι: “Το σώμα μου δύνασθε να το κάμητε όπως θέλετε, αλλά τον στοχασμόν μου, την συνείδησίν μου, δεν θα δυνηθήτε να τα παραβιάσητε”.

Ο ίδιος ο Υπουργός Δικαιοσύνης Κ. Σχινάς έρχεται στη δίκη για ν’ αποσπάσει την υπογραφή κατά πρώτον λόγο του Προέδρου Πολυζωίδη, αλλά και του δικαστή Τερτσέτη. Θέλει να είναι “ομόφωνη” η απόφαση. Ορμά έξαλλος προς τον Πολυζωίδη, αξιώνοντας να υπογράψει, αλλά παίρνει την απάντηση: “Προτιμώ την αποκοπήν της χειρός μου, αλλά δεν υπογράφω”.

Οι αστυνομικοί τους τραβούν βιαίως απ’ το δωμάτιο των διασκέψεων, να τους βάλουν στην έδρα να υπογράψουν και να διαβαστεί η απόφαση. Τους χτυπούν με γροθιές, με κλωτσιές, με τους υποκόπανους των όπλων. Τους φτύνουν, τους βρίζουν, σχίζουν τα ρούχα του Προέδρου Πολυζωΐδη.

Ο Πρόεδρος Πολυζωΐδης, κατά πρώτον λόγο, αλλά και ο δικαστής Τερτσέτης εκείνες τις ώρες καθιέρωσαν έμπρακτα την ιδέα της ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ.

Η “απόφαση” είχε συνταχθεί απ’ το δικαστή Δ. Σούτσο, συγγενή του Σχινά και απαγγέλθηκε υπογραμμένη απ’ τους τρεις δικαστές Α. Βούλγαρη, Δ. Σούτσο και Φ. Φραγκούλη, υπηρέτες της αυθαιρεσίας και της βίας της κρατικής εξουσίας.

“Εις την ακρόασιν της αποφάσεως σταλαγματιές δακρύων έπεφταν από τους οφθαλμούς του Πλαπούτα. Εσυλλογίζετο την ορφάνεια των τέκνων του. Ο Κολοκοτρώνης με ατάραχον βλέμμα είπε: Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθης εν τη βασιλεία σου”. (Γ. Τερτσέτη, Άπαντα).

Η καταδίκη αυτή προκάλεσε κύμα λαϊκής αγανάκτησης και η Αντιβασιλεία αναγκάστηκε να μετατρέψει την ποινή του θανάτου σε ισόβια κάθειρξη και αργότερα σε εικοσαετή κάθειρξη. Τελικά, όταν ενηλικιώθηκε ο Όθων (20 Μαΐου 1835) και ανέλαβε τη βασιλεία, δόθηκε στους γενναίους αγωνιστές χάρη(...!!!). Αποφυλακίστηκαν και αργότερα παρασημοφορήθηκαν. Αναγνωρίστηκε η αξία και του ήθος του Αναστ. Πολυζωίδη και τοποθετήθηκε σε διάφορα υψηλά αξιώματα, όπως προαναφέραμε, απ’ όπου πρόσφερε με γνώση με ζήλο και με εντιμότητα πολύτιμες υπηρεσίες στην πατρίδα και στο λαό.

Στο τρέχον έτος 2004, 170 χρόνια από τη δίκη του 1834 στο Ναύπλιο και την "απόφαση" της θανατικής καταδίκης του Θ. Κολοκοτρώνη και των άλλων γενναίων αγωνιστών της Λευτεριάς, ας θυμηθούμε κι ας διδαχθούμε όλοι οι σύγχρονοι Έλληνες από το ήθος και την άκαμπτη εντιμότητα, που έδειξαν τότε ο Πρόεδρος του δικαστηρίου Αναστάσιος Πολυζωΐδης ο Μελενικιώτης και ο δικαστής Γεώργιος Τερτσέτης ο Ζακύνθιος. Γιατί “θέλει αρετήν και τόλμην” όχι μόνο ο αγώνας για την κατάκτηση της Λευτεριάς, αλλά και ο αγώνας για ηθική και πολιτική ελευθερία και για πραγματική δημοκρατία.

Κατά μείζονα λόγο ας θυμηθούν και ας διδαχθούν οι αξιωματούχοι της παντοειδούς εξουσίας της Πολιτείας και ιδιαίτερα οι ασκούντες την δικαστική εξουσία (δικαστές) και οι βασικοί βοηθοί και συντελεστές της καλής εκτέλεσής της (δικηγόροι).

Αν ίσως υπάρξουν Φορείς, Αρχές και Υπηρεσίες που έχουν διάθεση και δυνατότητα για να διοργανώσουν κάποιες ουσιώδεις εκδηλώσεις ΤΙΜΗΣ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗΣ μέσα στο 2004 για τον Πολυζωΐδη και τον Τερτσέτη, κάπως θα βοηθήσουν την νεολαία και τους άλλους πολίτες προς την κατεύθυνση της διδαχής και της μίμησης.

Αρμόδιοι προς τούτο Φορείς, Αρχές και Υπηρεσίες, (όπως συνάγεται από την εργασία αυτή), είναι:

Η Νομαρχία Σερρών, ο Δήμος Σιδηροκάστρου, το σώμα των Δικαστών και Εισαγγελέων Ν. Σερρών, ο Δικηγορικός Σύλλογος Σερρών, οι αντιπρόσωποι των πολιτών του Ν. Σερρών στο Κοινοβούλιο (οι βουλευτές), ο Δήμος Ναυπλίου, ο Δήμος Μεσολογγίου, η Νομαρχία Ζακύνθου, το Υπουργείο Δικαιοσύνης, το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, το Πανεπιστήμιο Αθηνών, η Πανελλήνια Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων, η Ομοσπονδία Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδος, οι Νομικές Σχολές των Πανεπιστημίων της χώρας μας και άλλοι Φορείς, Αρχές, Υπηρεσίες.

Το γεγονός ότι η χώρα μας ανέλαβε το βαρύ έργο να τελέσει μέσα στο 2004 τους Ολυμπιακούς Αγώνες, δεν μας απαλλάσσει τους Έλληνες απ’ την υποχρέωση επετειακών εκδηλώσεων ΤΙΜΗΣ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗΣ σε πολύ άξιους Έλληνες, όπως ο Πολυζωΐδης και ο Τερτσέτης, των οποίων το φωτεινό μυαλό, η εντιμότητα, η αρετή και η τόλμη έλαμψαν στη δίκη εκείνη του 1834 και αναδείχτηκαν ευεργέτες του έθνους και φωτεινοί φάροι στην πορεία του Ελληνισμού.

Στο τρέχον έτος 2004 συμπληρώνονται 100 χρόνια απ’ το θάνατο του μακεδονομάχου Παύλου Μελά (Οκτώβρης του 1904). Πόσο άραγε δικαιολογούμαστε να παρακάμψουμε την επέτειο αυτή, δηλαδή τον ίδιο το Μακεδονικό Αγώνα, την άλλη Μεγάλη Ελληνική Επανάσταση, λόγω των Ολυμπιακών Αγώνων;

Οι εκδηλώσεις αυτές για τον Πολυζωΐδη και τον Τερτσέτη μπορεί να είναι από μια περιεκτική ομιλία μέχρι μια απόφαση να στηθεί προτομή. Προς τούτο είναι αρκετή η υπενθύμιση και η στοιχειώδης διαφώτιση και δεν έχει θέση καμιά άνωθεν επιβολή.

Αμπελώνας - Ν. Λάρισας, ΜΑΡΤΗΣ ΤΟΥ 2004

Άγγελος Παπαμάλαμας

ΒΑΣΙΚΑ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ

1. Βασικότερο απ’ τα βοηθήματα ιστορίας: “ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ” ΤΟΜΟΣ ΙΓ’ (1833 - 1881), ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ, 1980.

2. ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ “ΚΟΣΜΟΣ”, Έκδοση ΚΟΝΤΕΟΥ, 1995.

3.ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ “ΘΗΣΑΥΡΟΣ ΓΝΩΣΕΩΝ” ΧΑΡ. Θ. ΜΙΧΙΩΤΗ, ΑΘΗΝΑ 1961.

4. ΤΙΜΙΟΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Στ. Μ. Παπαθεμελή, ΕΚΔ. “ΜΗΝΥΜ” ΑΘΗΝΑ 1971 (σελ. 125 & 126)

5 & 6. ΑΠΑΝΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΩΝ ΚΛΑΣΙΚΩΝ - ΒΛΑΧΟΓΙΑΝΝΗΣ. ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΔΟΣΕΩΝ, ΕΚΔ. 1965 - ΑΘΗΝΑ. α) 1ος ΤΟΜΟΣ. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ β) 3ος ΤΟΜΟΣ. ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Ο Ά. Παπαμάλαμας είναι συνταξιούχος δάσκαλος, Λογοτέχνης-Συγγραφέας και κατάγεται απ’ το ΖΕΡΒΟΧΩΡΙ-ΣΕΡΡΩΝ.

Πηγή: Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών

Χορεύοντας στις Σέρρες (Θεόδωρος Γρηγοριάδης)

2011-11-24T07:50:00.000+02:00

Την πρώτη φορά που θυμάμαι την πόλη είναι τη δεκαετία του 60 ΄ ο θείος Γρηγόρης αρραβωνιάζεται μια Σερραία κοπέλα. Η οικογένειά της έμενε σε ένα ψηλό όμορφο σπίτι, απέναντι από το Μπεζεστένι, ακριβώς δίπλα είναι σήμερα η οικία Παπαβασιλείου όπου διοργανώνονται πολιτιστικές εκδηλώσεις. Ο αρραβώνας έγινε στον Άη Γιάννη, με τα πολλά νερά να τρέχουν τριγύρω μας. Σήμερα το τσιμέντο και τα μαγαζιά έπνιξαν τον τόπο, όμως η δροσιά παραμένει. Εκεί, μέσα σε ένα ευρύχωρο μαγαζί, γιορτάσαμε τον αρραβώνα. Ήμουνα πρώτος σε κάθε κυκλικό χορό και πρώτευα σε κάθε σόλο.
Αργότερα τη δεκαετία του εβδομήντα άρχισα να έρχομαι στην πόλη με φίλους που είχα γνωρίσει στο Πανεπιστήμιο. Τη δεκαετία του ογδόντα οι Σέρρες ήταν ο πιο δημοφιλής μου προορισμός για γλέντια και γιορτές. Στα λιγοστά μαγαζιά, τότε, επικρατούσε πολύ κέφι. Χορεύαμε μέχρις εξαντλήσεως και τις απόκριες φτιάχναμε ένα δικό μας Ρίο, με τα κουρέλια μιας καρναβαλικής εποχής που- σαν τελευταίοι Διόνυσοι- ακόμη κουβαλούσαμε.
Το 1996 κυκλοφόρησε «Ο χορευτής στον ελαιώνα», η μεγαλύτερη εκδοτική μου επιτυχία. Η ιστορία του χορευτή που δεν μπορεί να αντέξει την αγάπη της παρτενέρ του και τελικά χάνεται στην αινιγματική κοιλάδα, συγκίνησε πολλούς και ακόμη περισσότερους πέρα από την πόλη. Κι έτσι ήρθα και άραξα τα τελευταία χρόνια στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη, υλοποιώντας ένα όνειρο: πώς να είσαι δάσκαλος και συγγραφέας μαζί. Βρήκα σε αυτό πρόθυμους ανθρώπους και έτσι άρχισαν τα Λογοτεχνικά Σεμινάρια, οι λογοτεχνικές επισκέψεις στα γυμνάσια και λύκεια των χωριών αλλά και στα πιο οργανωμένα όπως το «Μουσικό Σχολείο» , η Κινηματογραφική Λογοτεχνική Λέσχη, οι εκδηλώσεις μέσα και έξω από την Δημόσια Βιβλιοθήκη που τώρα πια στεγάζεται σε ένα πενταόροφο κτίριο, στολίδι για την ασφυκτική πόλη. Σε μια ειδική αίθουσα της Βιβλιοθήκης στεγάζεται η συλλογή του Γιώργου Αγγειοπλάστη, με έξι χιλιάδες παλιές και σπάνιες φωτογραφίες της περιοχής και των ανθρώπων της, οι δε ψηφιακές σελίδες της βιβλιοθήκης λειτουργούν ως πολιτιστική πύλη στο διαδίκτυο.
Η Δημόσια Βιβλιοθήκη, το Δημοτικό Θέατρο είναι δύο χώροι με τους οποίους έχω εμπλακεί δημιουργικά. Στα «Αστέρια» η ηρωίδα μου από τη «Δεύτερη γέννα», η Ρένα απέκτησε φωνή και υπόσταση μέσα από την ηθοποιό Φιλεράτη Κομνηνού και την καθοδήγηση του Θοδωρή Γκόνη.
Ανέκαθεν όμως είχα συνδέσει τις Σέρρες με γλέντια και πολιτιστικά και αυτά δεν είναι λίγα για μια πόλη. Μπορεί να μην έχει ως δόμηση εξέχουσες ομορφιές, όμως η κοινωνία της είναι το μεγαλύτερο όπλο της. Ένας άλλος, πριν από εμένα, κάτι αιώνες πριν τα είχε πει: «Έχω τόσο ωραίες αναμνήσεις απ’ την πόλη και τους κατοίκους της, πέρασα τόσο όμορφες και τρυφερές στιγμές μέσα σ’ αυτήν και στα υπέροχα θέρετρά της, που θα έχω πάντα κάτι να θυμάμαι». Αυτός ήταν ο μεγάλος Τούρκος περιηγητής του 17ου αιώνα Εβλιά Τσελεμπί που περιέγραφε στο ταξιδιωτικό του χρονικό «Σεγιαχατναμέ» την πόλη της Σιρόζ, τις Σέρρες.
Τότε η πόλη ανήκε στην μεγάλη οθωμανική αυτοκρατορία και το παρελθόν εκείνο, ακόμη βαραίνει σε κάποια ιστορικά κτίσματα που απέμεναν, επιμελώς αφημένα δεκάδες χρόνια, μέχρι να γίνει αντιληπτό στις μέρες μας ότι το παρελθόν όχι μόνον δεν διαγράφεται αλλά και επανεκτιμάται συνεχώς και ότι το κομμάτι της οθωμανικής ιστορίας για τις Σέρρες αποτελεί μια οριακή φάση στην μετεξέλιξή της ως κέντρο των νοτίων βαλκανίων.
Ορισμένα οθωμανικά κτίσματα της πόλης, το Τέμενος του Μεχμέτ Μπέη και το κοντινό τέμενος Ζιντζιρλί αποτελούν μυστικούς προορισμούς πολλών ταξιδιωτών που αναζητούν τις διάσπαρτες θρησκευτικές ρίζες τους και τους ξεχασμένους δερβίσηδες. Ένας από αυτούς είναι και ο δικός μου «Παλαιστής και ο δερβίσης», το τελευταίο μου μυθιστόρημα που κι αυτό χρωστάει την έμπνευσή του στην πόλη. Η ιστορία είναι σκόρπια και αποσπασματική παντού, μέσα από ερείπια, σε θραύσματα και σε ίχνη που πολλές φορές δεν τα προσέχεις καθώς βρίσκεσαι πλάι τους.
Ίσως η ακρόπολη των Σερρών, ο Κουλάς, που κρατάει από την Σερβοκρατία, να είναι το πιο επιβλητικό απομεινάρι, εκεί απ’ όπου βλέπεις την πόλη πανοραμικά, ενώ πίσω ακριβώς από το παρεκκλήσι του Αγίου Νικολάου ξεκινάει μια διπλή διαδρομή.
Ο κατηφορικός δρόμος σε οδηγεί κατευθείαν στην καταπράσινη κοιλάδα με την τεχνητή λιμνούλα, το ποταμάκι, τον ποδηλατόδρομο, τα δασικά μονοπάτια, τις ξύλινες γέφυρες, ενώ η ανηφορική, μέσα από στροφές και ορεινά τοπία, σε απογειώνει στον Λαϊλιά, με τα θαυμαστά νερά, που τους χειμερινούς μήνες αποτελεί δημοφιλή προορισμό. Παρά την ορεινή καταγωγή μου, από το Παλαιοχώρι Παγγαίου, δεν ξετρελαίνομαι με τα βουνά, ειδικά τους χειμερινούς μήνες. Προτιμάω την πόλη, τους δρόμους, τα εσωτερικά των σπιτιών, των καφέ, των μαγαζιών. Οι Σέρρες έχουν περάσματα ανάμεσα από τις ψηλές άχαρες πολυκατοικίες που οδηγούν σε ανοιχτωσιές, πεζοδρόμους και λαβυρινθώδεις γειτονιές.
Οι περισσότεροι δρόμοι οδηγούν στην κεντρική πλατεία όπου τα μπουγατσατσίδικα είναι τα επιβλητικά σημεία συνάντησης ξένων και ντόπιων. Η μπουγάτσα (μπουγάτσα κρέμα, τυρί, σπανάκι αλλά και με κρέας), είναι τοπικό έδεσμα και σύμβολο της πόλης, όπου πρωτεϊνες και επικίνδυνες θερμίδες δίνουν μια μάχη ενάντια στην βουλιμία και την εγκράτεια. Μερικές φορές, δραπετεύω από την βιβλιοθήκη, και πετιέμαι προς τα εδώ αλλά προτιμώ τα καφέ και τα καφενεία που μερικά, μετά τις έντεκα, μετατρέπονται σε ουζερί. Σε ένα από αυτά, το «Κεντρικόν» διαλέγω πάντα την θέση απέναντι από την κεντρική είσοδο του Αρχαιολογικού Μουσείου των Σερρών, το Μπεζεστένι.
Το Μπεζεστένι, παλιά, πολύ παλιά, που λέμε στα παραμύθια, αποτελούσε την κλειστή στεγασμένη αγορά της πόλης. Χτίστηκε στο τέλος του 15ου αιώνα και το 1970 μετατράπηκε σε ένα λιτό μουσείο: αγγεία, λίθινα και οστέινα εργαλεία, ειδώλια και κοσμήματα από την Νεολιθική περίοδο. Αρχαϊκά και των κλασικών χρόνων όπλα και ειδώλια. Δύο μαρμάρινες πόρτες από την ελληνιστική περίοδο, η ανάγλυφη μαρμάρινη εικόνα του Χριστού Ευεργέτη και της Παναγίας από τα Βυζαντινά χρόνια και ένα εντοίχιο ψηφιδωτό του αποστόλου Ανδρέα από τον Μητροπολιτικό ναό των Αγίων Θεοδώρων είναι μερικά από τα εκθέματα που έχω δει και ξαναδεί.
Ο ναός των Αγίων ενδόξων στρατιωτικών μαρτύρων Θεοδώρων είναι ένας μεγαλοπρεπής ναός, βουλιαγμένος μέσα στη γη, με πολλές επεμβάσεις στην διάρκεια των χρόνων, με παλαιοχριστιανικά στοιχεία που μπορεί να ανάγουν την αρχική κατασκευή έως και τον 6ο αιώνα. Γενικότερα η περιοχή αυτή, γύρω από την παλιά μητρόπολη και κάτω από την Ακρόπολη Κουλά, διατηρούν κάτι από το χρώμα των παλιών γειτονιών.
Εδώ κάποιοι φίλοι, έχουν όμορφα σπίτια και πολλές βραδιές έφευγα και φεύγω από το σπίτι τους, παραζαλισμένος από τα τσίπουρα, τα κρασιά και τους φιλόξενους μεζέδες. Ναι, μπορεί η δόμηση να καταβρόχθισε γενικότερα την παραδοσιακή αρχιτεκτονική όμως τις βασικές αξίες της φιλοξενίας, που στην βόρεια Ελλάδα είναι αδιατάραχτα ανεβασμένες, δεν τις υποβάθμισε.
Μου αρέσουν τα μεσημέρια της πόλης. Το σύννεφο που ευωδιάζει τσίκνα καθώς ανέρχεται μέσα από τα στενάκια, πίσω από το Μπεζεστένι, στην επικράτεια των σουβλατζίδικων και των καφέ.
Είναι ωραία να παραπατάς μεσημεριάτικα αλλά κάθε φορά μια θλίψη με γεμίζει. Πάει κι αυτό το παλιό ζυγοποιείο, πάνε τα επιδιορθωτήρια υποδημάτων και τα μικρομάγαζα. Το «τροχείον-ακονιστήριον» έκλεισε πια για να γίνει ένα ακόμη μπαρ, όπου λιμνάζουν όρθιοι πελάτες και τον χειμώνα κάτω από τις ορθωμένες λαμπόσομπες αράζουν κουρασμένοι ψυχοπνευματικά σπουδαστές.
Το φθινόπωρο στις Σέρρες είναι γλυκό και πάντοτε τάζω στον εαυτό μου μια βόλτα στη λίμνη Κερκίνη με το γαλήνιο τοπίο όπου κορμοί δέντρων βουτάνε μέσα στα νερά μαζί με τα πουλιά, ενώ στα ήρεμα νερά καθρεπτίζονται τα απέναντι θεόρατα βουνά. Βόλτες και στις όχθες του Στρυμόνα, που τον διέπλευσα στον «Ναύτη» το 1993, μαζί με μια γοργόνα μέχρι να φτάσουμε στην Αμφίπολη για να ξανοιχτούμε στα πέλαγα της ζωής και της Ιστορίας.
Από αυτή την Ιστορία κρατάω την σκηνή που μου αρέσει ακόμη, όπου ο Ξέρξης διέσχισε τον Στρυμόνα μια φορά ως επιτιθέμενος και τη δεύτερη ηττημένος, μαζεύοντας τα ράκη του. Οι «Πέρσες» του Αισχύλου αναφέρουν την σκηνή αυτή, ενώ ο Ηρόδοτος λέει ότι τα λιοντάρια της Αμφίπολης κατασπάραξαν τις καμήλες της περσικής στρατιάς. Σήμερα το λιοντάρι της Αμφίπολης, κουρασμένο στους αιώνες, παραμονεύει στο κομβικό σημείο όπου ενώνονται ο νομός Θεσσαλονίκης, Καβάλας και Σερρών, εκεί όπου εκβάλει ο Στρυμόνας στο Αιγαίο, εκεί όπου η Εγνατία ενώνει Δύση και Ανατολή και κάθε διαδρομή γεννά προσδοκίες και ελπίδες για κάτι καινούργιο.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΝΕΑ, στο ειδικό τεύχος «ΜΙΚΡΕΣ ΠΑΤΡΙΔΕΣ-Είκοσι συγγραφείς μας αποκαλύπτουν τα μυστικά του τόπου τους» με φωτογραφίες του Πάρι Πετρίδη.
Στο περιοδικό επιλέχτηκε η λεζάντα «Για ούζα απέναντι στο Μπεζεστένι».
Σάββατο 27 Αυγούστου 2011

ΣΕΡΡΕΣ (SERRES)

2011-11-23T07:45:00.002+02:00

ΣΕΡΡΕΣ (SERRES)

2011-11-22T07:13:00.003+02:00

ΜΠΕΖΕΣΤΕΝΙ ΣΕΡΡΩΝ

2011-11-21T08:02:00.001+02:00

Το Μπεζεστένι των Σερρών ανάγεται στο τέλος του 15ου αιώνα, βρίσκεται στο πιο κεντρικό σημείο της πόλης, στην πλατεία Ελευθερίας και σήμερα χρησιμοποιείται σαν Αρχαιολογικό Μουσείο. Πρόκειται για έργο πιθανώς Έλληνα αρχιτέκτονα.
Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας η πόλη των Σερρών εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο σπουδαία εμπορικά κέντρα, με πολύ σημαντική κίνηση. Στην αγορά της συνέρρεαν έμποροι διαφόρων εθνικοτήτων για να διακινήσουν μια μεγάλη γκάμα αγαθών με κυρίαρχο το βαμβάκι. Ο Henry Holland σημειώνει: "Οι πεδιάδες της Μακεδονίας είναι ανέκαθεν διάσημες για τη μεγάλη παραγωγή σιτηρών, και το βαμβάκι της περιοχής των Σερρών, της αρχαίας Σιντικής, χαίρει επάξια μεγάλης φήμης. Η καλλιέργεια του καπνού είναι, φυσικά, νεότερη αν και το φυτό αυτό αποτελεί τώρα μια από τις κυριότερες καλλιέργειες στα χωράφια γύρω από τα Μακεδονικά χωριά". Υπήρχαν στην πόλη Σερρών αντιπρόσωποι όλων των παραδουνάβιων και εμπορικών χωρών, οι οποίοι είχαν ιδρύσει εταιρείες διακίνησης προϊόντων, αλλά και πολυάριθμα εμπορικά καταστήματα. Ένας από τους πιο σημαντικούς οίκους ήταν και ο περίφημος εμπορικός Βενετικός οίκος Rotta, Vianello & Cia. Τέλος πλήθος Τούρκων εμίρηδων έρχονταν στην πόλη των Σερρών για να αγοράσουν μεγάλες ποσότητες βάμβακος για εξαγωγή προς την Πολωνία και τις χώρες της Μαύρης Θάλασσας.

Με βάση τα παραπάνω στοιχεία, όπου φαίνεται η σπουδαιότητα την πόλης των Σερρών σαν σημαντικό διαμετακομιστικό κέντρο, η παρακάτω περιγραφή του Τούρκου , περιηγητή Εβλιά Τσελεμπί, αν και φαινομενικά υπερβολική, πλησιάζει ίσως την, αλήθεια. Ο ίδιος στο ταξίδι του στην πόλη των Σερρών το 1667 σημειώνει:

"Υπάρχουν δύο χιλιάδες μαγαζιά, που δεν είναι - βέβαια - σκεπασμένα και χτισμένα με πέτρες, σαν κι αυτά των αγορών του Χαλεπιού, της Προύσας, της Δαμασκού και τον Καΐρου. Υπάρχουν ακόμα: εννιά θολωτά μολυβδοσκέπαστα μπεζεστένια, απ' τα οποία τα τέσσερα κλείνουν με σιδερένιες πόρτες. Εκεί βρίσκονται τα εργαστήρια των πιο σπουδαίων μαστόρων της Ρούμελης".

Οι παραπάνω πληροφορίες είναι πολύ σημαντικές για να καταλάβουμε τη σημασία της ανάπτυξης των Σερρών τον 17ο αιώνα. Πρόκειται για μια πόλη που διέθετε εννιά θολωτά μπεζεστένια, αριθμό ρεκόρ για την εποχή εκείνη. Το ότι οι περιγραφές πρέπει να πλησιάζουν την πραγματικότητα φαίνεται και από τον λεπτομερή διαχωρισμό που κάνει, αφού αναφέρει ότι τέσσερα από αυτά έκλειναν με σιδερένιες πόρτες. Το μπεζεστένι των Σερρών είναι πανομοιότυπο με το μπεζεστένι της Θεσσαλονίκης αφού έχουν σχεδόν τις ίδιες διαστάσεις, και σκεπάζονται από έξι μολυβδοσκέπαστους θόλους. Είναι διαστάσεων 31,45μ Χ 20,60μ, ενώ υπάρχουν δύο τεράστιοι εσωτερικοί πεσσοί (διαστάσεων 3,17μ Χ 3,18μ), οι οποίοι διένειμαν το βάρος των έξη θόλων σε συνεργασία με τους εξωτερικούς τοίχους. Συνήθως υπήρχε μια περιμετρική στοά που χρησιμοποιούνταν για την διάταξη μικρών καταστημάτων. Σήμερα υπάρχουν ακόμα οι τέσσερις μεγάλες πόρτες, που ασφάλιζαν το μπεζεστένι κατά τις νυκτερινές ώρες.

Δίπλα στο μπεζεστένι υπάρχει ένας τεράστιος ελεύθερος χώρος (σήμερα πλατεία Ελευθερίας) που συμφωνεί απόλυτα με το πρότυπο της οργάνωσης του εμπορίου κατά την Οθωμανική περίοδο, όπου δίπλα στα μπεζεστένια υπήρχαν μεγάλοι ελεύθερο χώροι για την πραγματοποίηση του συμπληρωματικού παζαριού. Μετά την απελευθέρωση της πόλεως των Σερρών υπήρξαν πολλές προσπάθειες για να το γκρεμίσουν ώστε να διευρυνθεί η πλατεία Ελευθερίας ή με σκοπό την οικοπεδοποίηση της έκτασης, αλλά διασώθηκε χάρη στη σημαντική του αρχιτεκτονική αξία αλλά και μετά τις μεγάλες προσπάθειες του αείμνηστου Καθηγητή Αν. Ορλάνδου που κατάφερε να το «κηρύξει διατηρητέο μνημείο το 1938.

Το μπεζεστένι χρησιμοποιούνταν ως και τους πρώτους μεταπολεμικούς χρόνους σαν αγορά, οπότε και εγκαταλείφθηκε αφού η αγορά μετακινούνταν σιγά-σιγά στους γύρω από το μπζεστένι δρόμους, με αποτέλεσμα το ίδιο το μπεζεστένι να μετατραπεί κατ' αρχήν σε αποθήκη αρχαιολογικού υλικού, και από το 1970 σε Αρχαιολογικό Μουσείο, χρήση που εξακολουθεί ως και σήμερα, και βρίσκεται σε απόλυτη συμφωνία με την ιστορία του μνημείου. Παρ' όλο που έχει καταβληθεί προσπάθεια για την αξιόλογη οργάνωση του Μουσείου, ένα μέρος του χώρου παραμένει νεκρός, αφού χρησιμοποιείται σαν αποθήκη αρχαίων ευρημάτων. Πιστεύουμε ότι η πρόσφατη μελέτη για την πλήρη αξιοποίηση του μουσείου, που έχει εκπονηθεί από ομάδα αρχιτεκτόνων, θα βοηθήσει στην ολόκληρομένη απόδοση του μνημείου στον πολιτισμό.

Τέλος θα πρέπει να υπογραμμίσουμε, ότι η παρουσία του ανθρώπινου στοιχείου στο μνημείο είναι ελάχιστη, αφού υπάρχει πολύ μικρή προσέλευση επισκεπτών στο μουσείο, που οφείλεται κυρίως στην κακή σχέση των "νεοελλήνων" με τον πολιτισμό. Θα έπρεπε να ήταν πρόκληση σε κάθε επισκέπτη της πόλης των Σερρών να επισκεφθεί το μοναδικό αυτό μνημείο με τα σημαντικότατα αρχαιολογικά ευρήματα. Ανάμεσα στα πιο αξιόλογα είναι η μαρμάρινη ανάγλυφη εικόνα του "Χριστού Ευεργέτη", ένα μοναδικό κομμάτι εικονογραφίας εξαιρετικής τέχνης σκαλισμένο σε μάρμαρο του 12ου-13ου αιώνα μ.Χ., ενώ διασώζεται και το κάτω μέρος της αντίστοιχης μαρμάρινης εικόνας της Παναγίας.

Σπουδαία είναι και τα μαρμάρινα θωράκια της Πρωτοχριστιανικής περιόδου (2ος αιώνας μ.Χ), ενώ από τη Βυζαντινή περίοδο σημαντικό είναι και το εντοίχιο ψηφιδωτό του Αποστόλου Ανδρέα του 18ου αιώνα, που προέρχεται από τη παλιά μητρόπολη Σερρών, τους Αγ. Θεόδωρους. Από την κλασική περίοδο πολύ αξιόλογο εύρημα είναι η ερυθρόμορφη πελίκη (αγγείο αττικής προέλευσης) με εξαιρετικής τέχνης ζωγραφικές απεικονίσεις που προέρχεται από το νεκροταφείο της αρχαίας Τραγίλου, μοναδικής ζωγραφικής τέχνης αγγείο, που χρησιμοποιήθηκε σαν τεφροδόχο αγγείο. Παράλληλα εκτίθεται και μαρμάρινο επιτύμβιο μνημείο του 4ου π.Χ. αιώνα που έχει μορφή υδρίας .

Από την Ελληνιστική περίοδο σημαντικότατο έκθεμα είναι ο ιππέας που βρέθηκε στον Νέο Σκοπό Σερρών (κατά πάσα πιθανότητα προ. έρχεται από Θρακική πόλη) που παρουσιάζω Θράκα Ιππέα ή Ήρωα Ιππέα σε καλπασμό Ο ιππέας απεικονίζεται με κοντό χιτώνα θώρακα και χλαμύδα που ανεμίζει πίσω του Πρόκειται για την μορφή ανώνυμου ήρωα που απεικονίζεται έφιππος. Ο εικονογραφικός αυτός τύπος είναι συνήθης και στην ρωμαϊκή εποχή σε πόλεις της αρχαίας Θράκης. Πανομοιότυπο ανάγλυφο βρίσκεται στο Μουσείο Κομοτηνής και προέρχεται από τη Γαλήνη στα βόρεια του Νομού Έβρου. Αξίζει να αναφερθεί, ότι στην ίδια εικονογραφική παράδοση θα κινηθούν αργότερα οι ιππείς-άγιοι της χριστιανικής εικονογραφίας, όπως ο Άγιος Γεώργιος και ο Άγιος Δημήτριος.

Τέλος σημαντικά είναι τα ευρήματα που βρέθηκαν στην ανασκαφή του προϊστορικού οικισμού "Κρυονέρι" που βρίσκεται σε πολύ μικρή απόσταση από την Αμφίπολη, στα Βορειοδυτικά, με πιο χαρακτηριστική τη συλλογή των πήλινων αγγείων της Νεότερης Νεολιθικής περιόδου που προέρχεται από την παραπάνω ανασκαφή• Ελπίζουμε ότι στο μέλλον ο αξιολογότατος αυτός χώρος θα αξιοποιηθεί πολύπλευρα - αλλά και θα διαφημιστεί κατάλληλα μέσα από προγράμματα των σχολείων του Νομού Σερρών, αλλά και γειτονικών Νομών, έτσι ώστε οι επόμενες γενιές να αποκτήσουν αυτό που καταφανώς λείπει από τις σημερινές

Το ελάχιστο ενδιαφέρον για την ιστορική μνήμη αλλά και μια γνωριμία με την τέχνη που που περίτρανα παρουσιάζεται στο μουσείο αυτό.

Είναι ίσως και μια αφορμή για μια πάνω στην εκμετάλλευση των ευρημάτων που τόσο πλουσιοπάροχα π ο Νομός Σερρών συνολικά.

Περιοδικό Ελληνικό Πανόραμα
Τεύχος 30
2002

Αναστάσιος Παλατίδης (1800 -1848)

2011-11-20T08:10:00.000+02:00

Γεννήθηκε στο Μελένικο και πέθανε στη Βιέννη. Θάφτηκε στο νεκροταφείο Sankt Marx, ιδιοκτησίας των δυο ελληνικών εκκλησιαστικών Κοινοτήτων της Βιέννης. Έβγαλε την τετρατάξια Αστική σχολή Μελενίκου, εξακολούθησε τα μαθήματα στα Ιωάννινα, τελείωσε το Γυμνάσιο στο Βουκουρέστι και μετά πήρε το δίπλωμα της ιατρικής σχολής του Πανεπιστημίου της Βιέννης. Διετέλεσε πρόεδρος της βιεννέζικης ιατρικής συνδιδακτορίας και ιδιαίτερος γιατρός τής αυτοκρατορικής οικογένειας των Αψβούργων (διαδέχτηκε το γιατρό της Αυλής βαρόνο Γκράγκερ, του οποίου υπήρξε μαθητής). Τα τελευταία του 18 χρόνια εργάστηκε ως γιατρός του δημοσίου στη Βιέννη. Πνεύμα φιλελεύθερο και ανήσυχο, που διαπνέονταν από ευλαβικό έρωτα προς την πατρίδα, συγκαταλέγεται ανάμεσα στους φωτεινούς εκείνους προδρόμους πού συνετέλεσαν αποφασιστικά στη μόρφωση των ομογενών και στην ηθική αναγέννηση του έθνους.

Απ' τη Βιέννη, μυστικό ορμητήριο φιλελλήνων, μα και σκοτεινό μισελληνικό κέντρο της εποχής εκείνης, παρακολουθούσε άγρυπνος τις σκληρές δοκιμασίες του Ελληνικού γένους και δεν έπαψε να μεριμνά για την αναπτέρωση και τη σωτηρία του. Ανάμεσα στους αγώνες του σπουδαίος θεωρείται και αυτός που έκανε για να απαλλαχτεί το Μελένικο απ' την τυραννική διοίκηση του σατράπη Μουστάμπεη, ένα δε σχετικό υπόμνημα του προς το σουλτάνο Μαχμούτ τον Β', το υπογράφουν και οι αδελφοί Αναστάσιος και Κωνσταντίνος Χρηστομάνου.

Έγραψε διάφορα βιβλία, ιστορικά, εκπαιδευτικά, ιατρικά και την σπουδαία πραγματεία: «Υπόμνημα ιστορικόν περί της αρχής και προόδου και σημερινής ακμής τού εν Βιέννη ελληνικού συνοικισμού». Εκδόθηκε στη Βιέννη (τυπογραφεία Α. Μπένκου) το 1845.

Άφησε όλη την περιουσία του στο «Κοινόν» Μελενίκου, για τα σχολεία του. Το «αγαθοεργό κληροδότημα» περιλάμβανε 26 μετοχές της Εθνικής Τραπέζης Ελλάδος σε μετρητά, τζιβαϊρικά και ειδίσματα, λόζια και ακέραια (νομίσματα και χρεόγραφα) του βασιλικού δανείου του 1834, φιορίνια και κορώνες, κατατεθειμένα όλα στην Εθνική Τράπεζα Αυστρίας, καθώς και πολλά κινητά πράγματα. Εκτελεστές της διαθήκης όριζε Μελενίκιους εγκαταστημένους στη Βιέννη και διαχειριστές της κληροδοσίας: «την εκάστοτε εξάδα της κάπελας της κοινότητας ορθοδόξου εκκλησίας Αγίου Γεωργίου Βιέννης».

Έτσι τα σχολεία Μελενίκου εξασφάλιζαν απ' τους τόκους του κληροδοτήματος (200 λίρες το χρόνο) για την συντήρησή τους ως το 1913. Από τότε (εκπατρισμός Μελενικίων), και ως σήμερα, οι ετήσιοι τόκοι (30.000 δραχμές) περιέρχονται στο Γυμνάσιο Σιδηροκάστρου (κτίστηκε με το κληροδότημα). Στη διαθήκη, που φυλάγεται στο Καισαρικό βασιλικό δικαστήριο του Λαντρέχτ (ανοίχτηκε 6-3-1848), σημειώνει σχετικά: «δια να αποδείξω εμπράκτως την ενδόμυχον και την επιθυμίαν μου δια την οποίαν απήλαυσα εκεί προκοπήν, εν ταύτω και την επιθυμίαν μου ότι συνεισφέρω κατά τας δυνάμεις μου εις την αύξησιν του γενναίου προς φωτισμόν της νεολαίας».

Για την προσφορά αυτή και γενικά για τις υπηρεσίες προς τη γενέτειρα του, ανακηρύχτηκε μέγας ευεργέτης της Κοινότητας Μελενίκου. Το μνημόσυνο του συνταυτίστηκε από πολλά χρόνια με το γιορτασμό των γραμμάτων στο Σιδηρόκαστρο και η τελετή αποτελεί ένα απ' τα πιο επίσημα γεγονότα της ακριτικής αυτής πόλης.

Πηγή: Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών

ΣΕΡΡΕΣ (SERRES)

2011-11-19T23:35:00.003+02:00

ΣΕΡΡΕΣ (SERRES)

2011-11-19T12:14:00.003+02:00

ΣΕΡΡΕΣ (SERRES)

2011-11-18T23:59:00.002+02:00